Hỏi “cây giống dứa MD2 thế nào là đạt chuẩn” thì câu trả lời đầu tiên là: Việt Nam chưa có tiêu chuẩn quốc gia nào cho cây giống MD2 hay cây dứa nuôi cấy mô. Tiêu chuẩn duy nhất cho chồi dứa, TCVN 9062:2013, chỉ áp cho nhóm Queen và Cayen, và kiểm tra sâu bệnh bằng mắt thường. Doanh nghiệp vì vậy phải tự đặt yêu cầu chất lượng khi mua giống, dựa trên tiêu chuẩn sẵn có, quy trình của Viện Nghiên cứu Rau quả và khuyến cáo kỹ thuật quốc tế.
Tóm tắt nhanh
- TCVN 9062:2013 “Chồi giống dứa – Yêu cầu kỹ thuật” quy định khối lượng, chiều cao chồi cho nhóm Queen và Cayen, không có mục MD2 hay cây cấy mô.
- Quy trình MD2 cho các tỉnh phía Bắc của Viện Nghiên cứu Rau quả nêu chồi nách 250–350 g, chồi ngọn 200–300 g.
- Khuyến cáo quốc tế: phân cấp chồi theo khối lượng, trồng từng loại chồi ở lô riêng, phơi chồi trước trồng.
- Tiêu chí quan trọng nhất mà tiêu chuẩn hiện hành không có: xét nghiệm virus héo đỏ lá (PMWaV).
TCVN 9062:2013: có gì và không có gì
TCVN 9062:2013 do Viện Nghiên cứu Rau quả biên soạn, thay cho tiêu chuẩn ngành 10TCN 462-2001. Tiêu chuẩn áp dụng cho chồi giống nhóm dứa Queen và nhóm dứa Cayen, với các yêu cầu chính:
- Cây mẹ lấy chồi từ vườn giống, sinh trưởng khỏe, đồng đều, sạch sâu bệnh; chồi đúng giống, sai khác hình thái không quá 5%.
- Khối lượng chồi: chồi ngọn Cayen 200–300 g, Queen 180–250 g; chồi nách 200–300 g; chồi cuống Cayen 180–250 g, Queen 150–200 g; chồi giâm hom 100–150 g.
- Thời gian bảo quản chồi: vụ xuân hè không quá 15 ngày, vụ thu đông không quá 30 ngày.
- Nhãn: tên giống, mã hiệu lô, tên và địa chỉ cơ sở, chỉ tiêu chất lượng chính, ngày xuất vườn và hạn sử dụng.
Điểm yếu đáng chú ý: phương pháp kiểm tra sâu bệnh trong tiêu chuẩn là quan sát bằng mắt thường. Không có xét nghiệm virus. Chồi “đạt TCVN” vì vậy chưa chắc sạch virus.
Số liệu cho MD2: quy trình, chưa phải tiêu chuẩn
Quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch dứa MD2 cho các tỉnh phía Bắc của Viện Nghiên cứu Rau quả ghi: chồi nách 250–350 g, cao 35–40 cm (sau khi cắt bớt ngọn lá); chồi ngọn 200–300 g, cao 20–25 cm; chồi nhỏ hơn phải giâm cho đủ chuẩn; chồi không nhiễm bệnh nguy hiểm; mật độ 60.000 chồi/ha. Đây là quy trình kỹ thuật, không phải tiêu chuẩn quốc gia, và không đề cập cây nuôi cấy mô.
Ở phía pháp lý, từ năm 2026 danh mục loài cây trồng chính chỉ còn lúa và ngô (Thông tư 12/2026/TT-BNNMT). Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành quy chuẩn chất lượng hạt giống lúa, ngô, nhưng chưa có quy chuẩn cho vật liệu nhân giống dứa. Luật Trồng trọt yêu cầu sản xuất giống theo tiêu chuẩn quốc gia, nếu không có thì theo tiêu chuẩn cơ sở (Điều 23). Nghĩa là cơ sở bán giống MD2 phải tự công bố tiêu chuẩn cơ sở và chịu trách nhiệm về nó.
Khuyến cáo kỹ thuật quốc tế
Tổng quan về nhân giống dứa của Reinhardt, Bartholomew, Souza và cộng sự (2018) đưa ra các khuyến cáo:
- Chồi cuống, chồi nách tối thiểu 30 cm, giới hạn trên 50–60 cm; chồi nách thường thu khi đạt 300–500 g.
- Phân cấp theo khối lượng hiệu quả hơn theo chiều cao, vì khối lượng phản ánh dự trữ dinh dưỡng, cho ruộng đồng đều hơn. Chồi cuống và chồi nách trồng ở lô riêng.
- Chồi nách quá lớn có thể đã phân hóa hoa trước khi tách, cho quả nhỏ. Ở Costa Rica, chồi nách MD2 thường được cắt bớt nửa trên lá để dễ vận chuyển và chỉnh khối lượng cho đều.
- Phơi chồi dưới nắng vài ngày, thường không quá 2 tuần, giúp lành vết cắt, giảm thối đen và giảm mật số rệp sáp; loại mọi chồi có triệu chứng thối hoặc có sáp.
- Bảo quản chồi lâu làm cây tiêu hao dự trữ, chậm lớn sau trồng.
Tiêu chí mà tiêu chuẩn chưa có: sạch virus
Bệnh héo đỏ lá chỉ phát sinh khi cây vừa nhiễm virus PMWaV-2 vừa bị rệp sáp chích hút (Sether và Hu, Phytopathology, 2002), và làm năng suất giảm khoảng 35% so với cây sạch virus (Sether và Hu, Plant Disease, 2002). Khảo sát toàn cầu ghi nhận PMWaV phân bố rộng ở mọi vùng trồng dứa; ở ruộng MD2 tại Colombia, một loại PMWaV được phát hiện ở 92,6% mẫu cây (Moreno và cộng sự, 2023). Phân tích di truyền cho thấy virus lan chủ yếu qua con người và vật liệu nhân giống (Massé và cộng sự, 2024).
Khuyến cáo vật liệu trồng (Pacific Pests, factsheet 380): dùng cây nuôi cấy mô đã xét nghiệm virus, hoặc chồi đã xử lý nước nóng 50 °C trong 30 phút; nếu không, lấy chồi từ ruộng có tỷ lệ héo dưới 10%, tránh cây cạnh cây bệnh. Đã có bộ mồi RT-PCR đặc hiệu để phát hiện các loại PMWaV (Larrea-Sarmiento và cộng sự, 2022).
Bảng tiêu chí đề xuất khi nhận cây giống MD2
| Tiêu chí | Căn cứ tham khảo |
|---|---|
| Đúng giống, đồng nhất hình thái (sai khác ≤ 5%) | TCVN 9062:2013 |
| Khối lượng theo loại chồi, phân cấp theo khối lượng | Quy trình MD2 của Viện NC Rau quả; Reinhardt và cộng sự 2018 |
| Kết quả xét nghiệm virus PMWaV (RT-PCR) của lô cây hoặc cây mẹ | Sether và Hu 2002; Pacific Pests 380 |
| Không có rệp sáp, không có triệu chứng thối; đã phơi, chọn lọc | Reinhardt và cộng sự 2018 |
| Cây cấy mô: ngày ra vườn ươm, tỷ lệ cây lá gai | Thông tư 07/2026/TT-BNNMT (nhãn); Pineapple News 15 |
| Nhãn và tiêu chuẩn cơ sở đã công bố | Luật Trồng trọt; Thông tư 07/2026/TT-BNNMT |
Doanh nghiệp nên làm gì
Khuyến nghị của AgrifoodV:
- Đưa bảng tiêu chí trên vào hợp đồng mua giống; kiểm tra mẫu khi nhận và lưu hồ sơ theo lô.
- Xét nghiệm virus mẫu đại diện của mỗi lô giống, nhất là giống nhập hoặc lấy từ vùng khác.
- Với vùng lớn, xây vườn giống gốc sạch virus và tiêu chuẩn cơ sở riêng cho cây giống của vùng. Xem thêm bài cấy mô dứa MD2 và sâu bệnh hại dứa MD2.
AgrifoodV hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng tiêu chuẩn cơ sở và kiểm soát chất lượng giống cho vùng nguyên liệu.
Nguồn tham khảo
- TCVN 9062:2013 Chồi giống dứa – Yêu cầu kỹ thuật (toàn văn đăng lại). luatminhkhue.vn.
- Viện Nghiên cứu Rau quả. Quy trình kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch dứa MD2 các tỉnh phía Bắc. favri.org.vn.
- Reinhardt, D. H. R. C.; Bartholomew, D. P.; Souza, F. V. D. và cộng sự. Advances in pineapple plant propagation. Revista Brasileira de Fruticultura 40(6): e-302, 2018. DOI: 10.1590/0100-29452018302.
- Sether, D. M.; Hu, J. S. Phytopathology 92: 928–935, 2002, DOI: 10.1094/PHYTO.2002.92.9.928; và Plant Disease 86: 867–874, 2002, DOI: 10.1094/PDIS.2002.86.8.867.
- Jackson, G. Pineapple wilt disease, Pacific Pests, Pathogens, Weeds & Pesticides, factsheet 380. lucidcentral.org.
- Moreno, I. và cộng sự. Nghiên cứu virus PMWaV trên ruộng dứa MD-2 ở Valle del Cauca. Tropical Plant Pathology, 2023. DOI: 10.1007/s40858-023-00559-8.
- Massé, D. và cộng sự. Viruses 16(7): 1146, 2024. DOI: 10.3390/v16071146.
- Larrea-Sarmiento, A. E. và cộng sự. Bộ mồi RT-PCR phát hiện virus dứa. Pathogens 11: 1470, 2022. DOI: 10.3390/pathogens11121470.
- Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Thông tư 12/2026/TT-BNNMT ngày 24/02/2026 ban hành Danh mục loài cây trồng chính. luatvietnam.vn.
- Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Thông tư 07/2026/TT-BNNMT ngày 23/01/2026 quy định chi tiết một số điều của Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, Luật Trồng trọt. datafiles.chinhphu.vn.
- Quốc hội. Luật Trồng trọt số 31/2018/QH14, sửa đổi bởi Luật số 146/2025/QH15 (hiệu lực 01/01/2026). pbgdpl.cantho.gov.vn.
Bài viết của AgrifoodV, tổng hợp từ các nguồn trên (truy cập ngày 17/10/2026). Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế tư vấn kỹ thuật cho từng vùng trồng cụ thể. Ảnh đại diện: Alfo Medeiros / Pexels.
© 2026 AgrifoodV. Nội dung được phép trích dẫn khi ghi rõ nguồn và đặt liên kết tới bài gốc; không sao chép toàn văn. Xem Điều khoản sử dụng nội dung.
